Het PFOS-schandaal in België is een milieuschandaal dat in 2021 aan het licht kwam tijdens de werken aan de Oosterweelverbinding rond Antwerpen. Ook Velt roert zich in dit dossier.

Image
antiaanbakpan
Over PFOS

Tot 2002 produceerde het Amerikaanse chemiebedrijf 3M in haar vestiging in Zwijndrecht, België PFOS of perfluoroctaansulfonzuur, een chemische verbinding die niet van nature voorkomt in ons leefmilieu. Het behoort tot de familie van PFAS of poly- en perfluoralkylstoffen met als eigenschappen: persistent of niet-afbreekbaar, bio-accumulatief (stapelen zich op in lichaam en leefomgeving) en toxisch.

PFOS werd jarenlang gebruikt voor onder meer de anti-aanbaklaag van pannen, in blusschuimen, textiel en cosmetica.

Verschillende rapporten meldden dat PFOS giftig zijn voor mens en dier. PFOS worden gelinkt aan een verstoorde ­hormoonbalans, verhoogde cholesterol, verminderd geboortegewicht, verminderde kans om zwanger te worden en zou invloed hebben op de groei en het gedrag van kinderen. Het inter­nationale kankeronderzoeksinstituut IARC classificeert PFOS bovendien als ‘mogelijk kanker­verwekkend’. Er zijn ook sterke aanwijzingen dat PFOS het immuunsysteem verzwakt.

Image
afvalwater
Over de vervuiling

In en rond de fabriekssite van 3M in het Belgische Zwijndrecht werden sterk verhoogde concentraties PFOS vastgesteld in de bodem, de lucht en het grondwater, maar ook in pissebedden, wormen en mezen op het terrein. In Zwijndrecht werd maar liefst 26 keer de toegestane hoeveelheid PFOS gemeten in de grond. In de Schelde lagen de hoeveelheden tot 110 keer hoger. Het probleem reikt bovendien verder dan enkel in Zwijndrecht. Uit metingen van de Vlaamse Milieumaatschappij blijkt dat de PFOS-waarden in rivieren, kanalen en beken haast overal boven de toegestane normen ligt.

Sedert 2017 was de Vlaamse Overheid op de hoogte van de verregaande verontreiniging in Zwijndrecht en van de schadelijke gevolgen ervan. In dat jaar schreef professor Tytgat, toxicoloog aan de KU Leuven, twee rapporten over de PFOS-verontreiniging in Zwijndrecht op vraag van BAM, het huidige Lantis, bouwheer van de Oosterweelverbinding. In die rapporten gaf Tytgat klaar en duidelijk adviezen voor de omwonenden zoals: eet geen eieren of zelfgekweekte groenten, laat geen kinderen in de zandbak spelen, pas op met putwater enz. Zowel door de Vlaamse Regering als door de openbare afvalstoffenmaatschappij OVAM en door bouwheer Lantis werd er niet over de rapporten van Tytgat gecommuniceerd.

In juni 2021 kwam de jarenlange PFOS-verontreiniging in de openbaarheid naar aanleiding van de graafwerken aan de Oosterweeltunnel. Daarop beperkte de Vlaamse Regering midden juni 2021 de consumptie van eieren en zelfgekweekte groenten in een straal van 1,5, 5 en 10 km rond de bedrijfssite. Een bloedonderzoek werd uitgevoerd bij een 800-tal omwonenden wat in meer dan 90% van de stalen een te hoge PFOS-waarde opleverde, 59% zat boven de alarmdrempel.

Image
Velt trekt naar de rechter

Velt startte in 2022, samen met Bioforum, Greenpeace en Bond Beter Leefmilieu een rechtszaak tegen de Vlaamse Overheid, de Openbare Vlaamse Afvalstoffen Maatschappij en Lantis. We stellen deze drie instanties aansprakelijk voor het achterhouden van informatie voor bewoners en boeren in Zwijndrecht in de periode 2017-2021. De drie instanties hebben het namelijk nagelaten te communiceren over de aanbevelingen van de rapporten Tytgat in 2017. 

Velt, Bioforum, Greenpeace en Bond Beter Leefmilieu zijn van mening dat een van de absolute kerntaken van de Vlaamse overheid is haar burgers en het leefmilieu beschermen. Door informatie achter te houden over de nefaste gevolgen van de PFOS-vervuiling, bracht de Vlaamse overheid de natuur en de gezondheid van de omwonenden schade toe. Bovendien werd het imago van lokale bioboeren geschonden. De vervuiling treft ecologische tuiniers en biologische boeren extra hard omdat het belang van een gezonde bodem en een vrije uitloop van dieren hen extra kwetsbaar maakt. Dat is onaanvaardbaar en mag in de toekomst nooit meer gebeuren.

Wat willen we met de rechtszaak tegen de Vlaamse Overheid, de Openbare Vlaamse Afvalstoffen Maatschappij en Lantis bereiken?

We willen dat de drie instanties:

  • hun informatieplicht nakomen: rapporten, publicaties, lopende onderzoeken moeten proactief verspreid en openbaar gemaakt worden.
  • kordater optreden tegen elke vervuiling en de bevolking er onmiddellijk over informeren.

Natuurlijk is 3M als vervuiler in eerste plaats verantwoordelijk. Het strafrechtelijk onderzoek tegen 3M dat ondertussen door enkele omwonenden werd ingesteld, steunen wij daarom van harte. Omdat ook de drie instanties niet hebben gedaan wat ze moesten, richten wij onze pijlen op hen. 

Deze rechtszaak zien we als een belangrijke eerste stap. De overheid moet niet alleen in deze PFOS-zaak ter verantwoording geroepen worden. Ze moet ook in de toekomst kordater optreden tegen elke vervuiling en de bevolking er onmiddellijk over informeren.

Image
justitia
Steun de rechtszaak met een gift

De rol van de Vlaamse overheid in het PFOS-schandaal is onaanvaardbaar. Trek met ons mee naar de rechter: geef een gift om zo de juridische kosten te dekken. Samen zorgen we ervoor dat dit in de toekomst nooit meer gebeurt.

Abonneer je op onze nieuwsbrief