Je bent hier:

Spilvarken

Drie varkentjes die goedgemutst knorren in het midden van een stad? Geen utopie, maar realiteit. In Gent, op het terrein van de Bijloke, deden de dieren zich te goed aan voedseloverschotten en zorgden ze voor sociale dynamiek. 'Het spilvarken' van Atelier De Stad werd door o.a. Het Nieuwsblad genomineerd als leukste Gents buurtproject.

Een kostbare kringloop

'Het spilvarken' ontstond als een proefproject van Atelier De Stad Gent, een initiatief dat zich onder de noemer ‘niets gaat verloren’ richt op meer duurzaamheid door hergebruik van resten en afval. Een werkgroep trachtte een jaar lang het varken te herintroduceren in de stad. Eeuwenlang was het varken immers een vast gegeven in het stadsleven. Het voedde zich met keukenafval en zette dit om in mest voor de bewerking van landbouwgrond. Er was sprake van een kleine, maar kostbare ecologische kringloop. Het varken had ook een waardevolle sociale functie: het zorgde voor leven op straat en onder de mensen.

Het spilvarkenteam trachtte dit concept nieuw leven in te blazen in de moderne stadscontext door drie varkentjes te huisvesten op het terrein van de Bijloke in Gent. Voedseloverschotten zijn er in de stad meer dan genoeg. Buurtbewoners, restaurants en supermarkten hielpen graag mee om de varkens van voedsel te voorzien. De varkensmest gebruikte men nadien voor o.a. stadslandbouwprojecten. In de Bijloke-buurt ontstond er een vlot beurtrolsysteem van ‘hulpboeren’ die de varkens voedden en verzorgden. Dit kwam de sociale dynamiek in de wijk enorm ten goede. Mensen leerden elkaar kennen, raakten betrokken en gemotiveerd.

Duurzaam varkensvoer

De werkgroep kreeg te kampen met de strenge regelgeving van het voedselagentschap, dat wegens het risico op varkenspest verbiedt om gekookte etensresten als voer te gebruiken. Varkens mogen uitsluitend rauw voedsel krijgen of gedroogd voer dat industrieel is verwerkt. Dit bracht de werkgroep ertoe om te zoeken naar een manier om zelf ecologisch verantwoord varkensvoer te produceren op basis van voedselresten. Aangezien het varken een omnivoor is, moet het voer voldoende eiwitten bevatten. Rauwe groenten volstaan dus niet.

Er werden contacten gelegd met een brouwerij, want het drab dat overblijft na het brouwproces vormt een prima basisbestanddeel voor voedzaam varkensvoer. Drab is een mogelijk alternatief voor soja. Jaarlijks voert men zowat 39 miljoen ton soja in uit de Verenigde Staten, Brazilië en Argentinië. De impact van sojateelt op het milieu is zeer groot. Door veevoeder te voorzien van lokaal gekweekte eiwitbronnen kunnen we deze soja-afhankelijk positie keren. Op zes maanden tijd verwerkten de drie varkens bovendien maar liefst duizend kilo stedelijk afval dat anders verloren zou gaan.

Van kop tot staart

De Bijloke-varkentjes vonden een tijdelijk onderkomen op het permacultuurveld De Groenen Draak in Gent, waar ze werden ingezet om wortels van braamstruiken op te graven en ander hardnekkig gewas zoals duizendknoop te bestrijden. Helaas hadden de dieren daar weinig zin in. De vzw besloot na lang beraad om de varkens te laten slachten. Het vlees werd verkocht aan de hulpboeren en verwerkt door de keuken van de Vooruit in een korteketenproject. De cirkel is daarmee rond.

Over de slachting van de spilvarkens werd nochtans fel gediscussieerd. De veganistische beweging reageerde heftig tegen de varkenshouderij. Volgens hen was het project helemaal geen duurzame keuze, maar net een vrijbrief voor het kweken van meer vlees. Ze hekelen dat de vzw van het spilvarken zich profileert als een wetenschappelijk onderbouwd experiment en opperen dat dieren kweken voor consumptie allerminst ecologisch en diervriendelijk is.

Feit is dat deze kleinschalige, lokale en voedselverwerkende varkenshouderij er een is die een grote ecologische vooruitgang betekent ten opzichte van de industriële vleesproductie. In minder vleesrijke tijden voedde men het varken met overschotten om het daarna van oor tot staart te verorberen. Oude receptuur getuigt van dit fenomeen en ook nu worden nog varkenswangen gepaneerd, poten gevuld en hersenen in de tartaar gedraaid. Veel van deze recepten zijn echter in onmin geraakt bij het grote publiek, omdat men dit vlees in de huidige welvaartsmaatschappij als slachtafval beschouwt. Vlees moet bij voorkeur onherkenbaar zijn en ons vooral niet herinneren aan een levend wezen. Nochtans is de kringloop pas rond als niets verloren gaat.

Het varken wroet voort

Het onderzoeksproject stopt hier niet, want de vzw wil verder ijveren voor duurzame afvalverwerking in de stad door varkens en kippen in te zetten op verloren stukjes grond om die aan vruchtbaarheid te laten winnen. Ze wil het project ook graag verenigen met educatieve, sociale en ecologische initiatieven.

 

(C) Foto's: Nathalie Snauwaert

Advertenties

Boeken van Velt

Ledenvoordelen

  • 6 keer per jaar ons tijdschrift Seizoenen
  • Leuk welkomstpakket
  • Korting op boeken van Velt
  • Korting in ruim 150 bio- en ecowinkels
  • Grote korting met onze jaarlijkse Velt-zadenactie
  • Uitnodigingen voor interessante activiteiten in je buurt
  • Toegang tot het online Seizoenen-archief
  • Je ontvangt onze tweewekelijkse nieuwsbrief

Word lid